ở chơng trình lớp 6, các em cha đợc làm quen với loại hình nghệ thuật này.
Lớp 7, cuối học kỳ II, học sinh lần đầu tiên đợc làm quen với loại hình sân
khấu nghệ thuật Chèo qua trích đoạn Nỗi oan hại chồng (trích vở chèo Quan
Âm Thị Kính ) (2 tiết).
Lớp 8, cũng vào thời gian cuối học kỳ II, cũng lần đầu tiên các em đợc làm
quen với loại hình sân khấu nghệ thuật Vũ Hài kịch qua trích đoạn Trởng giả
học làm sang ( trích vở hài kịch Trởng giả học làm sang) của nhà hài kịch vĩ
đại ngời Pháp Molière (2 tiết).
Lớp 9, trớc khi kết thúc chơng trình cuối năm học, các em đợc biết đến sân
khấu kịch qua trích đoạn của vở kịch Bắc Sơn (tác giả Nguyễn Huy Tởng) (2
tiết).
Nh vậy, ở cấp THCS, tổng cộng các em đợc học 6 tiết các văn bản nghệ
thuật sân khấu. So với các kiểu văn bản: tự sự, miêu tả, biểu cảm thì t ơng đối ít
nếu cha nói rằng tách ra làm thể loại nhỏ thì mỗi thể loại các em chỉ đợc học 1
văn bản/2 tiết.
Chính vì vậy, làm thế nào để chỉ qua 2 tiết học ngắn ngủi, các em có thể
hiểu rõ về loại hình nghệ thuật này, ghi nhớ đợc giá trị của văn bản và yêu mến
các thể loại nghệ thuật sân khấu - đó là một yêu cầu cao, đòi hỏi tâm huyết của
ngời làm thầy trong quá trình soạn thảo.
Vì vậy, sau một thời gian tìm tòi, tôi có rút ra đợc một số phơng pháp cơ
bản xin đợc trình bày trong đề tài sáng kiến kinh nghiệm : Một số ph ơng pháp
dạy văn bản nghệ thuật sân khấu của môn Ngữ văn THCS.
II. Thực tế giảng dạy:
Trớc hết, xin chớ hiểu lầm rằng phơng pháp dạy các văn bản nghệ thuật sân
khấu trong chơng trình THCS hoàn toàn khác biệt so với phơng pháp dạy các văn
bản thuộc thể loại khác. Mà ở đây, tôi chỉ muốn nhấn mạnh rằng các văn bản
5
nghệ thuật sân khấu có đôi nét khác biệt so với các thể loại văn bản khác. Vì vậy
cần đợc dạy theo một phơng pháp phù hợp với đặc trng của thể loại văn bản này.
Nói nh vậy có nghĩa là khi dạy các văn bản nghệ thuật sân khấu ngời thầy
cũng phải sử dụng các phơng pháp dạy học theo phơng pháp đổi mới chung của
môn Ngữ văn: Tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh và hoạt động dạy
học của giáo viên. Phơng pháp này nhằm làm cho vai trò độc tôn của giáo viên
trong giờ học Ngữ văn giảm thiểu, đề cao tính tích cực chủ động của học sinh
nhằm đạt đợc mục tiêu học tập dới sự hớng dẫn của giáo viên. Mối quan hệ giữa
Nội dung dạy học
Giáo viên
Học sinh theo hớng đa chiều:
Học sinh (chủ động) Nội dung dạy học
Giáo viên (tổ chức, hớng dẫn)
Ngời thầy vẫn sử dụng các phơng pháp dạy học nh thờng dùng trong tất cả
các giờ học Ngữ văn:
1. Phơng pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề (giáo viên tạo tình huống
có vấn đề rồi hớng dẫn học sinh phân tích, giải quyết vấn đề, đa ra lời giải)
2. Phơng pháp dạy học hợp tác (chia học sinh trong lớp thành nhiều nhóm
nhỏ, các thành viên trong nhóm cùng chia sẻ những suy nghĩ, kinh nghiệm về bài
học qua trao đổi, thảo luận).
Ngoài 2 phơng pháp chung trên, khi dạy các văn bản nghệ thuật sân
khấu cần có một số phơng pháp đặc thù riêng tôi sẽ xin trình bày ở nội dung
tiếp sau.
III. Một số phơng pháp dạy văn bản nghệ thuật sân khấu của
môn Ngữ văn THCS:
6
Theo tôi, chuẩn bị cho một tiết học văn bản nghệ thuật sân khấu có thể chia
làm những bớc lớn nh sau:
Bớc 1: chuẩn bị cho bài giảng
Bớc 2: soạn bài giảng trên giáo án Power Point
Bớc 3: thực hiện giờ dạy trên lớp
b ớc 1:
chuẩn bị cho bài giảng
Tôi xác định gồm 2 phần
* Chuẩn bị của giáo viên:
1. Đọc kỹ nội dung bài giảng, căn cứ vào sách giáo viên để xác định:
- Mục tiêu cần đạt (kiến thức kỹ năng)
- Xác định trọng tâm bài dạy
- Phác thảo hệ thống câu hỏi
- Hình thành phơng pháp hớng dẫn học sinh khai thác bài
- Định hớng chọn các hình ảnh minh hoạ cho bài dạy
- Lên phơng án bố cục cho toàn bài
2. Tìm các t liệu và đọc các bài tham khảo bổ sung kiến thức về bài dạy. Tìm ra h-
ớng khai thác tác phẩm hợp lý và phơng pháp tổ chức giờ học phù hợp với đối t-
ợng học sinh.
3. Tìm t liệu cho giờ dạy: Tôi xác định một giờ dạy giáo án Power Point cần có
hai dạng t liệu:
- T liệu tĩnh gồm tranh, ảnh, bảng biểu, sơ đồ
- T liệu động gồm các đoạn băng hình, nhạc, trích đoạn sân khấu
Các t liệu này đều có thể tìm thấy trên Internet.
7
* Chuẩn bị của học sinh:
1. Soạn kỹ bài học theo yêu cầu của giáo viên:
Do đặc trng riêng của loại hình văn bản nghệ thuật sân khấu nên tôi yêu
cầu các em thực hiện bài soạn đủ các mục sau:
- Khái niệm thể loại
- Vị trí phần trích học
- Tóm tắt đợc văn bản nghệ thuật sân khấu chính
- Tóm tắt đoạn trích học
- Soạn các câu hỏi trong sách giáo khoa
2. Su tầm các t liệu có liên quan đến bài học
B ớc 2:
soạn bài giảng
Thực tế, trừ năm học lớp 6, còn lại mỗi năm học các em đợc làm quen với
một thể loại nhỏ của loại hình nghệ thuật sân khấu theo đúng phân phối chơng
trình.
- Lớp 7: nghệ thuật sân khấu Chèo truyền thống
- Lớp 8: nghệ thuật Hài kịch thông qua thể loại Vũ Hài kịch nớc ngoài
- Lớp 9: sân khấu kịch Việt Nam
1. Tôi thờng dùng các hình ảnh để minh hoạ cho bài dạy.
Ví dụ: Phần Tác giả tác phẩm bao giờ tôi cũng chiếu chân dung tác giả và hình
ảnh các tác phẩm:
8
Nguyễn Huy Tởng và các tác phẩm của ông
Molière thời trẻ và bức chân dung cuối cùng trớc khi ông qua đời
9
2. Do đặc thù thể loại văn bản là một trong những loại hình nghệ thuật sân khấu
nên ở bài soạn giảng tôi rất chú trọng trong việc giúp học sinh hiểu rõ khái niệm
loại hình nghệ thuật sân khấu của văn bản.
Ví dụ: soạn giảng cho văn bản Quan Âm Thị Kính:
Tôi xác định rõ mục tiêu bài dạy:
- Về kiến thức: giúp học sinh hiểu đợc một số đặc điểm cơ bản của sân
khấu Chèo sân đình truyền thống. Tóm tắt đợc nội dung vở chèo Quan Âm Thị
Kính và trích đoạn Nỗi oan hại chồng. Nắm đợc nội dung ý nghĩa và một số
đặc điểm nghệ thuật (mâu thuẫn kịch, ngôn ngữ, hành động nhân vật ) của trích
đoạn này.
- Về kỹ năng: tích hợp với Dấu câu của phân môn Tiếng việt và Văn bản đề
nghị của phần Tập làm văn.
Tiếp theo tôi chú trọng vào việc giúp học sinh tìm hiểu rõ khái niệm của
thể loại sân khấu Chèo.
Về khái niệm Chèo, trong sách giáo viên Ngữ văn 7 tập 2 đã nêu rất rõ
và cũng giới thiệu rất kỹ về những đặc trng cơ bản của thể loại Chèo. Vì vậy, ở
bài soạn giảng, sau khi tìm hiểu và tham khảo ở một số sách bồi dỡng, nâng cao,
tôi đã rút ra khái niệm cô đọng nhất và so sánh thể loại Chèo với một số loại hình
nghệ thuật sân khấu khác rồi đa vào giáo án Power Point để cho các em học sinh
dễ dàng nhận biết và phân biệt đợc loại hình sân khấu Chèo truyền thống với các
loại hình nghệ thuật khác.
10
Bên cạnh đó, sân khấu Chèo truyền thống cũng có những nét rất riêng biệt
so với các loại hình nghệ thuật khác bởi tính ớc lệ và cách điệu cao. Mỗi vở Chèo
đều có sự kết hợp chặt chẽ giữa các bi và cái hài. Ngay cả các vai Chèo cũng rất
đặc biệt. Vì vậy, trớc khi đi vào phần II Tìm hiểu văn bản, tôi giúp các em làm
quen với diễn biến, hành động kịch qua các vai Chèo bằng cách chiếu lên các
hình ảnh của từng vai: vai lão, nữ chính, nữ lệch, th sinh, mụ ác
11
3. Tôi lấy từ trên mạng Internet những trích đoạn để minh hoạ. Ví dụ, khi
dạy Nỗi oan hại chồng, tôi đã copy vở chèo Quan Âm Thị Kính, chọn lọc
những đoạn diễn hay để đa vào bài giảng trình chiếu cho các em học sinh xem.
Theo tôi, đây là phần minh hoạ hấp dẫn, giúp các em hình dung ra thể loại dân
gian này rõ nét nhất.
4. Phần nội dung bài dạy, tôi bám sát theo hớng dẫn của sách giáo viên. Tuy
nhiên, đó là sự bám sát một cách linh hoạt.
12
B ớc 3:
Thực hiện bài dạy trên lớp
Đây là bớc quan trọng nhất quyết định thất bại hay thành công của một giờ
dạy. Ngời giáo viên phải thực hiện đợc tất cả mọi dự định, ý đồ mà mình đã thể
hiện trong bài soạn. Đặc biệt, phải lu ý đến việc phân bố thời gian cho giờ dạy.
Thực tế, khi thực hiện bài dạy vở kịch Bắc Sơn trong năm học trớc, mặc dù bài
soạn giảng ở nhà tôi đã chuẩn bị rất kỹ, nhng khi lên lớp, vì quá sa đà vào việc
phân tích xung đột và tình huống kịch (ở đây là xung đột giữa lực lợng cách
mạng và kẻ thù. Xung đột ấy đợc thể hiện thành những xung đột cụ thể giữa các
nhân vật và xung đột ngay trong nội tâm ở một số nhân vật. Bên cạnh đó, xung
đột kịch diễn ra trong chuỗi các hành động kịch lại có quan hệ gắn kết với nhau.
Chính vì vậy mà dung lợng thời gian dành cho phần này đã vợt quá dự định của
tôi trong bài soạn giảng) nên ở phần tiếp theo, Phân tích tâm trạng và hành động
của nhân vật Thơm, tôi đã không đủ thời gian để thực hiện bài dạy theo nh ý định
ban đầu.
ở đây, tôi muốn lấy một bài dạy cụ thể để minh hoạ.
IV. Đề xuất cách giảng
Ông Giuốc-đanh mặc lễ phục
(trích
Trởng giả học làm sang của Molière):
1. Chuẩn bị của giáo viên:
Những hiểu biết về vở kịch Trởng giả học làm sang và trích đoạn Ông
Giuốc-đanh mặc lễ phục của Mô-li-e:
1.1. Tác giả:
Mô-li-e (1622 1673) sinh ở Pa-ri trong một gia đình giàu có. Ông đã từ
chối chức vị hầu cận nhà vua để đi theo con đờng nghệ thuật sân khấu. Năm
13
1644, ông thành lập đoàn kịch rồi đi lu diễn khắp nơi trên nớc Pháp. Thời gian
đầu, đoàn kịch của ông không mấy thành công. Về sau, Mô-li-e vừa tham gia diễn
kịch, vừa sáng tác kịch bản. Ông liên tiếp cho ra đời nhiều vở kịch nổi tiếng và
gặp hái đợc những thành công vang dội. Do làm việc quá nhiều, không có thời
gian nghỉ ngơi nên sau khi hoàn thành vai diễn ác-gông trong vở Ng ời bệnh t-
ởng , chỉ vài giờ đồng hồ sau, Mô-li-e đã trút hơi thở cuối cùng. Căm ghét những
vở kịch mỉa mai, châm chích của ông, Giáo hội đã không cho phép mai táng ông
ở nghĩa trang Xanh Ơ-sta-xơ. Nhờ có nhà vua can thiệp, ông mới đợc bạn bè đa
đến nơi an nghỉ cuối cùng ở nghĩa trang Xanh Giô-dép vào lúc đêm khuya. Mô-li-
e là nhà hài kịch lớn và là nguời sáng lập ra hài kịch cổ điển Pháp.
1.2. Vở hài kịch Trởng giả học làm sang :
Vở hài kịch 5 hồi có xen những màn ca vũ (nên gọi là Vũ khúc Hài kịch).
Tóm tắt nội dung:
Ông Giuốc-đanh tuổi ngoài 40 là một nhà buôn giàu có tấp tểnh muốn trở
thành quý tộc, bớc chân vào xã hội thợng lu. Tuy dốt nát nhng ông muốn học đòi
làm ngời cao sang nên thuê thầy về dạy đủ các thứ nh âm nhạc, kiếm thuật, triết
lý và tìm cách thay đổi lối ăn mặc. Ông ngớ ngẩn để mọi ng ời lừa bịp dễ dàng,
từ các ông thầy dởm đến bác phó may Ông nhờ gã bá t ớc sa sút Đô-răng-tơ
giúp ông thực hiện giấc mộng quý tộc một cách mù quáng để cuối cùng bị gã lợi
dụng biết bao nhiêu tiền bạc. Ông từ chối gả con gái cho một chàng trai chỉ vì
chàng không phải là quý tộc. Cuối cùng chàng trai mu mẹo cải trang thành hoàng
tử Thổ Nhĩ Kỳ khiến ông sung sớng chấp thuận gả con gái cho ngay.
1.3. Đoạn trích Ông Giuốc-đanh mặc lễ phục :
- Vị trí: thuộc lớp 5 hồi 2 của vở Trởng giả học làm sang
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét