Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
+ Phát hành cổ phiếu ra công chúng đợc thực hiện theo một trong hai hình
thức sau:
Phát hành lần đầu ra công chúng: là việc phát hành trong đó cổ phiếu của
công ty lần đầu tiên đợc bán rộng rãi cho công chúng đầu t;
Chào bán sơ cấp (phân phối sơ cấp): là đợt phát hành cổ phiếu bổ sung
của công ty đại chúng cho rộng rãi công chúng đầu t.
+ Phát hành trái phiếu ra công chúng đợc thực hiện bằng một hình thức duy
nhất, đó là chào bán sơ cấp (phân phối sơ cấp).
Việc phát hành chứng khoán ra công chúng phải chịu sự chi phối của pháp
luật về chứng khoán và phải đợc cơ quan quản lý nhà nớc về chứng khoán cấp
phép. Những công ty phát hành chứng khoán ra công chúng phải thực hiện một
chế độ báo cáo, công bố thông tin công khai và chịu sự giám sát riêng theo qui
định của pháp luật chứng khoán.
Mục đích của việc phân biệt hai hình thức phát hành (phát hành riêng lẻ và
phát hành ra công chúng) nh trên là nhằm có các biện pháp bảo vệ cho công chúng
đầu t, nhất là những nhà đầu t nhỏ không hiểu biết nhiều về lĩnh vực chứng khoán.
Nhằm mục đích này, để đợc phát hành ra công chúng, tổ chức phát hành phải là
những công ty làm ăn có chất lợng cao, hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệu
quả, đáp ứng đợc những điều kiện do cơ quan quản lý nhà nớc về chứng khoán
(Uỷ ban chứng khoán nhà nớc) qui định.
b, Thị tr ờng thứ cấp
* Khái niệm thị trờng thứ cấp
Thị trờng thứ cấp là nơi giao dịch các chứng khoán đã đợc phát hành trên
thị trờng sơ cấp. Thị trờng thứ cấp đảm bảo tính thanh khoản cho các chứng khoán
đã phát hành.
* Đặc điểm của thị trờng thứ cấp
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
- Trên thị trờng thứ cấp, các khoản tiền thu đợc từ việc bán chứng khoán
thuộc về các nhà đầu t và các nhà kinh doanh chứng khoán chứ không thuộc về
nhà phát hành. Nói cách khác, các luồng vốn không chảy vào những ngời phát
hành chứng khoán mà chuyển vận giữa những ngời đầu t chứng khoán trên thị tr-
ờng. Thị trờng thứ cấp là một bộ phận quan trọng của thị trờng chứng khoán, gắn
bó chặt chẽ với thị trờng sơ cấp.
- Giao dịch trên thị trờng thứ cấp phản ánh nguyên tắc cạnh tranh tự do, giá
chứng khoán trên thị trờng thứ cấp do cung và cầu quyết định;
- Thị trờng thứ cấp là thị trờng hoạt động liên tục, các nhà đầu t có thể mua
và bán các chứng khoán nhiều lần trên thị trờng thứ cấp.
* Cơ cấu hoạt động của thị trờng thứ cấp
- Thị trờng tập trung
Sở giao dịch chứng khoán là thị trờng trong đó việc giao dịch mua bán
chứng khoán đợc thực hiện tại một địa điểm tập trung gọi là sàn giao dịch (trading
floor). Các chứng khoán đợc niêm yết tại Sở giao dịch thông thờng là chứng
khoán của những công ty lớn, có danh tiếng, đã qua thử thách của thị trờng. Phơng
thức giao dịch tại Sở giao dịch là phơng thức đấu giá trong đó các lệnh mua, bán
đợc ghép với nhau trên cơ sở đó hình thành giá cả cạnh tranh tốt nhất.
- Thị trờng phi tập trung (OTC)
Đây là thị trờng trong đó việc giao dịch mua bán chứng khoán không diễn
ra tại một địa điểm tập trung mà thông qua hệ thống computer nối mạng giữa các
thành viên của thị trờng. Các chứng khoán đợc giao dịch trên thị trờng phi tập
trung là chứng khoán của các công ty vừa và nhỏ. Phơng thức giao dịch tại thị tr-
ờng OTC là phơng thức thoả thuận, giá cả chứng khoán đợc xác định trên cơ sở
thoả thuận giữa các thành viên của thị trờng.
- Thị trờng thứ 3
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Là thị trờng, trong đó các hoạt động giao dịch mua án chứng khoán không
đợc thực hiện thông qua hệ thống đấu giá của các Sở giao dịch và hệ thống
computer của thị trờng OTC.
1.3. Các chủ thể tham gia thị trờng chứng khoán
Các tổ chức và cá nhân tham gia thị trờng chứng khoán có thể đợc chia
thành 3 nhóm sau: nhà phát hành, nhà đầu t và các tổ chức liên quan đến chứng
khoán.
a, Nhà phát hành
Nhà phát hành là các tổ chức thực hiện huy động vốn thông qua thị trờng
chứng khoán. Nhà phát hành là ngời cung cấp các chứng khoán- hàng hoá của thị
trờng chứng khoán.
- Chính phủ và chính quyền địa phơng là nhà phát hành các trái phiếu Chính
phủ và trái phiếu địa phơng
- Công ty là nhà phát hành các cổ phiếu và trái phiếu công ty
- Các tổ chức tài chính là nhà phát hành các công cụ tài chính nh các trái
phiếu, chứng chỉ thụ hởng phục vụ cho hoạt động của họ.
b, Nhà đầu t
Nhà đầu t là những ngời thật sự mua và bán chứng khoán trên thị trờng
chứng khoán. Nhà đầu t có thể đợc chia thành 2 loại: nhà đầu t cá nhân và nhà đầu
t có tổ chức.
* Các nhà đầu t cá nhân
Nhà đầu t cá nhân là những ngời có vốn nhà rỗi tạm thời, tham gia mua bán
trên thị trờng chứng khoán với mục đích tìm kiếm lợi nhuận. Tuy nhiên, trong đầu
t thì lợi nhuận lại luôn gắn với rủi ro, lợi nhuận càng cao thì rủi ro càng lớn và ng-
ợc lại. Chính vì vậy các nhà đầu t cá nhân luôn phải lựa chọn các hình thức đầu t
phù hợp với khả năng cũng nh mức độ chấp nhận rủi ro của mình.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
* Các nhà đầu t có tổ chức
Nhà đầu t có tổ chức, hay còn gọi là các định chế đầu t, thờng xuyên mua
bán chứng khoán với số lợng lớn trên thị trờng. các tổ chức này thờng có các bộ
phận chức năng bao gồm nhiều chuyên gia có kinh nghiệm để nghiên cứu thị trờng
và đa ra các quyết định đầu t. Một số nhà đầu t chuyên nghiệp chính trên thị trờng
chứng khoán là các công ty đầu t, công ty bảo hiểm, các quỹ lơng hu, các quỹ bảo
hiểm xã hội khác. Đầu t thông qua các tổ chức đầu t có u điểm nổi bật là có thể đa
dạng hoá danh mục đầu t và các quyết định đầu t đợc thực hiện bởi các chuyên gia
có kinh nghiệm.
Một bộ phận quan trọng của các tổ chức đầu t là các công ty tài chính. Các
công ty tài chính đợc phép kinh doanh chứng khoán, có thể sử dụng nguồn vốn
của mình để đầu t vào chứng khoán nhằm mục đích thu lợi.
Bên cạnh các công ty chứng khoán, các ngân hàng thơng mại cũng có thể
trở thành nhà đầu t chuyên nghiệp khi họ mua chứng khoán cho mình.
c, Các tổ chức kinh doanh trên thị tr ờng chứng khoán
Các tổ chức kinh doanh trên thị trờng chứng khoán
* Công ty chứng khoán
Công ty chứng khoán là những công ty hoạt động trong lĩnh vực chứng
khoán có thể đảm nhận một hoặc nhiều trong số các nghiệp vụ chính là bảo lãnh
phát hành, môi giới, tự doanh, quản lý quỹ đầu t, và t vấn đầu t chứng khoán.
Để có thể đợc thực hiện mỗi nghiệp vụ, các công ty chứng khoán phải đảm
bảo đợc một số vốn nhất định và phải đợc phép của cơ quan có thẩm quyền.
* Các ngân hàng th ơng mại
Tại nhiều nớc, các ngân hàng thơng mại có thể sử dụng vốn tự có để tăng
và đa dạng hoá lợi nhuận thông qua đầu t vào các chứng khoán. Tuy nhiên các
ngân hàng chỉ đợc đầu t vào chứng khoán trong những giới hạn nhất định để bảo
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
vệ ngân hàng trớc những biến động của giá chứng khoán. Một số ngân hàng có thể
đợc thành lập công ty con độc lập để kinh doanh chứng khoán và thực hiện nghiệp
vụ bảo lãnh phát hành.
d, Các tổ chức có liên quan đến thị tr ờng chứng khoán
* Cơ quan quản lý nhà nớc
Cơ quan này có thể có những tên gọi khác nhau, tuỳ từng nớc. Nó đợc thành
lập để thực hiện chức năng quản lý Nhà nớc đối với thị trờng chứng khoán.
ở Việt Nam, Uỷ ban chứmg khoán Nhà nớc đợc thành lập theo Nghị định
số 75 CP ngày 28/11/1996 của Chính phủ. Uỷ ban chứng khoán Nhà nớc là một cơ
quan thuộc Chính phủ thực hiện chức năng quản lý Nhà nớc đối với thị trờng
chứng khoán ở Việt Nam.
* Sở giao dịch chứng khoán
Sở giao dịch chứng khoán thực hiện vận hành thị trờng thông qua bộ máy tổ
chức bao gồm nhiều bộ phận khác nhau phục vụ các hoạt động trên Sở giao dịch.
Ngoài ra, Sở giao dịch cũng ban hành những qui định điều chỉnh các hoạt động
giao dịch chứng khoán trên sở, phù hợp với các qui định vủa luật pháp và Uỷ ban
chứng khoán.
* Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán
Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán là tổ chức của các công ty chứng
khoán và một số thành viên khác hoạt động trong ngành chứng khoán, đợc thành
lập với mục đích bảo vệ lợi ích cho các công ty thành viên nói riêng và cho toàn
ngành chứng khoán nói chung. Nó thực hiện một số chức năng sau:
- Khuyến khích hoạt động đầu t và kinh doanh chứng khoán
- Ban hành và thực hiện các qui tắc tự điều hành trên cơ sở các qui định
pháp luật về chứng khoán
- Điều tra và giải quyết các tranh chấp giữa các thành viên
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
- Tiêu chuẩn hoá các nguyên tắc và thông lệ trong ngành chứng khoán
- Hợp tác với Chính phủ và các cơ quan khác để giải quyết các vấn đề có tác
động đến hoạt động kinh doanh chứng khoán.
* Tổ chức lu ký và thanh toán bù trừ chứng khoán
Là tổ chức nhận lu giữ các chứng khoán và tiến hành các nghiệp vụ thanh
toán bù trừ cho các giao dịch chứng khoán.
* Công ty dịch vụ máy tính chứng khoán
Là tổ chức phụ trợ, phục vụ cho các giao dịch chứng khoán. Công ty này
cung cấp hệ thống máy tính với các chơng trình để thông qua đó có thể thực hiện
đợc các lệnh giao dịch một cách chính xác, nhanh chóng. Thông thờng, công ty
dịch vụ máy tính chứng khoán ra đời khi thị trờng chứng khoán đã phát triển đến
một trình độ nhất định, bắt đầu đi vào tự động hoá các giao dịch.
* Các tổ chức tài trợ chứng khoán
Là các tổ chức đợc thành lập với mục đích khuyến khích mở rộng và tăng
trởng của thị trờng chứng khoán thông qua các hoạt động cho vay tiền để mua cổ
phiếu, và cho vay chứng khoán để bán trong các giao dịch bảo chứng. Các tổ chức
tài trợ chứng khoán ở các nớc khác nhau có đặc điểm khác nhau, một số nớc ko có
loại hình tổ chức này.
* Công ty đánh giá hệ số tín nhiệm
Đây là công ty chuyên cung cấp dịch vụ đánh giá năng lực thanh toán các
khoản vốn gốc và lãi đúng thời hạn và theo những điều khoản đã cam kết cua
rcông ty phát hành đối với một đợt páht hành cụ thể. Các mức hệ số tín nhiệm vì
thế thờng đợc gắn cho một đợt phát hành, chứ không phải cho công ty, vì thế, một
công ty phát hành có thể mang nhiều mức hệ số tín nhiệm cho cac đợt phát hành
nợ của nó.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Hệ số tín nhiệm đợc biểu hiện bằng các chữ cái hay chữ số, tuỳ theo qui
định của từng công ty xếp hạng. Ví dụ, theo hệ thống xếp hạng của Moodys sẽ có
các hệ số tín nhiệm đợc ký hiệu là aaa, Aa1, Baa1 ; theo hệ thống xếp hạng của
S&P, có các mức xếp hạng AAA, AA+, AA, Các nhà đầu t có thể dựa vào các hệ
số tín nhiệm do các công ty đánh giá hệ số tín nhiệm cung cấp để cân nhắc đa ra
quyết định đầu t của mình.
1.4. Cơ chế điều hành và giám sát thị trờng chứng khoán
ở mỗi nớc, việc điều hành và giám sát thị trờng chứng khoán đợc tổ chức ở
nhiều cấp độ khác nhau. Nhìn chung các tổ chức tham gia quản lý và giám sát thị
trờng gồm 2 nhóm: Các cơ quan quản lý của Chính phủ và các tổ chức tự quản.
* Các cơ quan quản lý của Chính phủ
Đây là các cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nớc đối với hoạt động
của thị trờng chứng khoán. Các cơ quan này có thẩm quyền ban hành các quy định
điều chỉnh các hoạt động trên thị trờng chứng khoán tạo nên cơ sở cho các tổ chức
tự quản trực tiếp thực hiện các chức năng điều hành và giám sát thị trờng của
mình. Nhìn chung các cơ quan quản lý thị trờng của Chính phủ gồm có Uỷ ban
chứng khoán và một số bộ ngành có liên quan.
* Các tổ chức tự quản
Tổ chức tự quản là tổ chức hình thành cùng với sự phát triển của thị trờng
chứng khoán, thực hiện chức năng điều hành và giám sát thị trờng chứng khoán
nhằm bảo vệ lợi ích chung của toàn thị trờng. Các tổ chức tự quản thực hiện quản
lý và giám sát thị trờng trên cơ sở tuân thủ các quy định của các tổ chức quản lý
và giám sát thị trờng của Chính phủ.
Hoạt động điều hành và giám sát thị trờng chứng khoán của các tổ chức tự
quản bao gồm 3 bộ phận: quản lý và giám sát các hoạt động giao dịch, quản lý và
giám sát công ty chứng khoán, giải quyết các tranh chấp và tiến hành xử lý các tr-
ờng hợp vi phạm.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
2. Hàng hoá trên thị trờng chứng khoán
2.1. Khái niệm và đặc điểm của chứng khoán
a. Khái niệm chứng khoán
Chứng khoán là những giấy tờ có giá và có khả năng chuyển nhợng, xác
định số vốn đầu t (t bản đầu t): chứng khoán xác nhận quyền sở hữu hoặc quyền
đòi nợ hợp pháp, bao gồm các điều kiện về thu nhập và tài sản trong một thời hạn
nào đó.
b. Đặc điểm của chứng khoán
* Tính thanh khoản (tính lỏng): Tính lỏng của tài sản là khả năng chuyển
tài sản đó thành tiền mặt. Khả năng này cao hay thấp phụ thuộc vào thời gian và
phí cần thiết cho việc chuyển đổi và rủi ro của việc giảm giá trị của tài sản đó do
chuyển đổi. Chứng khoán có tính lỏng cao hơn tài sản khác, thể hiện qua khả năng
chuyển nhợng cao trên thị trờng và nói chung, các chứng khoán khác nhau có khả
năng chuyển nhợng là khác nhau.
* Tính rủi ro: Chứng khoán là các tài sản tài chính mà giá trị của nó chịu
tác động lớn của rủi ro, bao gồm rủi ro có hệ thống và rủi ro không có hệ thống.
Rủi ro có hệ thống (hay rủi ro thị trờng) là loại rủi ro tác động tới toàn bộ hoặc
hầu hết các tài sản. Loại rủi ro này chịu tác động của các điều kiện kinh tế chung
nh: lạm phát, sự thay đổi tỷ giá hối đoái, lãi suất Rủi ro không hệ thống là loại
rủi ro chỉ tác động đến một tài sản hoặc một nhóm các tài sản. Loại rủi ro này th-
ờng liên quan tới điều kiện của nhà phát hành. Các nhà đầu t thờng quan tâm tới
việc xem xét, đánh giá các rủi ro liên quan, trên cơ sở đó đề ra các quyết định
trong việc lựa chọn, nắm giữ hay bán các chứng khoán. Điều này phản ánh mối
quan hệ giữa lợi tức và rủi ro hay sự cân bằng về lợi tức- ngời ta sẽ không chịu rủi
ro tăng thêm trừ khi ngời ta kỳ vọng đợc bù đắp bằng lợi tức tăng thêm.
* Tính sinh lợi: Chứng khoán là một tài sản chính mà khi sở hữu nó, nhà
đầu t mong muốn nhận đợc một thu nhập lớn hơn trong tơng lai. Thu nhập này đợc
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
bảo đảm bằng lợi tức đợc phân chia hàng năm và việc tăng giá chứng khoán trên
thị trờng. Khả năng sinh lợi bao giờ cũng quan hệ chặt chẽ với rủi ro của tài sản,
thể hiện trong nguyên lý- mức độ chấp nhận rủi ro càng cao thì lợi nhuận kỳ vọng
càng lớn.
* Hình thức của chứng khoán: Hình thức của các loại chứng khoán có thu
nhập (cố định hoặc biến đổi) thờng bao gồm phần bìa và phần bên trong. Ngoài
bìa ghi rõ quyền đòi nợ hoặc quyền tham gia góp vốn. Số tiền ghi trên chứng
khoán đợc gọi là mệnh giá của chứng khoán. Đối với giấy tờ có giá với lãi suất cố
định bên trong có phiếu ghi lợi tức (Coupon) ghi rõ lãi suất hoặc lợi tức sẽ đợc h-
ởng.
Đối với giấy tờ có giá mang lại cổ tức (cổ phiếu) bên trong chỉ ghi phần thu
nhập nhng không ghi xác định số tiền đợc hởng, nó chỉ đảm bảo cho ngời sở hữu
quyền yêu cầu về thu nhập do kết quả kinh doanh của công ty và đợc phân phối
theo nghị quyết của đại hội cổ đông. Ngoài phiếu ghi lợi tức còn kèm theo phiếu
ghi phần thu nhập bổ sung (xác nhận phần đóng góp luỹ kế).
2.2. Các loại chứng khoán
a. Cổ phiếu
* Khái niệm cổ phiếu
Cổ phiếu là một loại chứng khoán, xác nhận quyền sở hữu và lợi ích hợp
pháp đối với thu nhập và tài sản của một công ty cổ phần.
Cổ phiếu có thể đợc phát hành dới dạng chứng chỉ vật chất hoặc bút toán
ghi sổ. Cổ phiếu thể hiện quan hệ đồng sở hữu giữa ngời phát hành và ngời đầu t.
Khi cần huy động vốn, công ty cổ phần phát hành cổ phiếu là chấp nhận chia sẻ
quyền sở hữu công ty giữa những ngời mua cổ phiếu. Ngời mua cổ phiếu, tức các
cổ đông là ngời góp vốn cho công ty. Với t cách là ngời chủ sở hữu một phần công
ty, cổ đông đợc hởng các quyền đối với công ty với mức độ tơng ứng với tỷ lệ cổ
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
phiếu nắm giữ (tức là tỷ lệ góp vốn trong công ty); đồng thời, khi công ty làm ăn
thất bát, cổ đông phải gánh chịu thiệt hại.
* Phân loại cổ phiếu:
Theo tính chất của các quyền lợi mà cổ phiếu mang lại cho cổ đông, có hai
loại cổ phiếu cơ bản:
- Cổ phiếu th ờng
Nếu một công ty chỉ đợc phép phát hành một loại cổ phiếu, nó sẽ phát hành
cổ phiếu thờng. Cổ phiếu thờng mang lại những quyền sau cho các cổ đông:
+ Quyền hởng cổ tức
Cổ phiếu thờng không qui định mức cổ tức tối thiểu hay tối đa mà cổ đông
đợc nhận. Tỷ lệ cũng nh hình thức chi trả cổ tức cho cổ đông tuỳ thuộc vào kết quả
hoạt động và vào chính sách của công ty, và do hội đồng Quản trị quyết định. Nh
vậy, thu nhập mà cổ phiếu thờng mang lại cho cổ đông là thu nhập không cố định.
Khi công ty phải thanh lý tài sản, cổ đông thờng chỉ đợc nhận những gì còn
lại sau khi công ty trang trải xong tất cả các nghĩa vụ nh thuế, nợ và cổ phiếu u
đãi.
+ Quyền mua cổ phiếu mới
Khi công ty phát hành một đợt cổ phiếu mới, các cổ đông hiện đang nắm
giữ cổ phiếu thờng có quyền mua trớc cổ phiếu mới trớc khi đợt phát hành đợc
chào bán ra công chúng, trong một thời hạn nhất định.
Quyền này cho phép cổ đông hiện hữu duy trì tỷ lệ sở hữu của mình trong
công ty. Mỗi cổ phiếu đang nắm giữ mang lại cho cổ đông một quyền mua. Số l-
ợng quyền cần có để mua một cổ phiếu mới sẽ đợc qui định cụ thể trong từng đợt
chào bán, cùng với giá mua, thời hạn của quyền mua và ngày phát hành cổ phiếu
mới.
Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét